Meer mondiale solidariteit & tolerantie

Archief:
GIL 39/40
zomer 2018

Prof. Peter Reiss


INTERNATIONAL AIDS CONFERENCE 2018

  • AIDS 2018 Co-Chair
  • Hoogleraar Inwendige Geneeskunde, Afdeling Global Health en onderafdeling Infectieziekten
  • Academisch Medisch Centrum, Universiteit van Amsterdam
  • Amsterdam Institute for Global Health and Development
  • Directeur Stichting HIV Monitoring


Op 23 juli begint in Amsterdam de 22e International AIDS Conference en Peter Reiss werkt al jaren aan een once in a lifetime job voor deze conferentie, namelijk: het co-voorzitterschap. Als Nederlands hiv-specialist en vanuit zijn rol als medisch wetenschapper moet hij dan vooral oog hebben voor de mondiale aspecten van hiv-zorg, en zich open stellen voor de standpunten van actiegroepen, politici en geldschieters. In de jaren voorafgaand aan de conferentie heeft hij al aan deze veelzijdige rol kunnen wennen.

Prof. Peter Reiss

Tijdens de toewijzingsprocedure van de conferentie maakte Reiss deel uit van het team dat ervoor zorgde dat het prestigieuze evenement naar Amsterdam kwam en later van het lokale organisatiecomité: de Amsterdam Planning Group. ‘In de aanloop naar de conferentie speelt de Amsterdam Planning Group een belangrijke rol voor activiteiten in Nederland rondom de conferentie’, zegt Peter Reiss ‘maar voor mijn functie als co-voorzitter ben ik met name mede eindverantwoordelijk voor het programma van de conferentie zelf en voor het uitdragen van de juiste boodschappen. Dat lijkt misschien eenvoudig, maar dat is het niet. Het programma richt zich niet alleen op nieuwe wetenschappelijke inzichten over hiv, zoals fundamentele kennis over het virus, maar ook op de implementatie van nieuwe kennis in de praktijk. In feite probeer je verschillende invalshoeken samen te brengen: van wetenschap tot implementatie, tot beleid, tot activisme en alles wat daar tussen zit. Dat is een kwestie van passen en meten; de verschillende invalshoeken moeten elkaar idealiter versterken, dus dan moet je heel nauwgezet selecteren welke presentaties je wel en niet toelaat tot de conferentie. Er waren dit jaar ongeveer 8.000 inzendingen over allerlei vormen van onderzoek. Daarvan hebben wij er ruim 2.800 toegelaten.

Er waren dit jaar ongeveer 8.000 inzendingen over allerlei vormen van onderzoek

Diezelfde zorgvuldigheid moeten wij betrachten bij het uitdragen van onze boodschap. Die luidt: wij kunnen de hiv-epidemie de baas, maar dan moet je het wel op de juiste manier en op basis van kennis aanpakken. Het laatste deel van die boodschap klinkt niet iedere beleidsmaker/politicus even prettig in de oren.’

Hiv/aids actueel houden
De internationale doelstelling ‘in 2030 hiv/aids de wereld uit’ is ambitieus en de tussentijdse doelstellingen voor 2020, de bekende 90-90-90 regel, lijkt niet te worden gehaald, althans niet in alle landen. Peter Reiss: ‘De ambitie om in 2020 zo ver te zijn dat 90% van de mensen met hiv zijn status kent, 90% van hen in zorg met virusremmers wordt behandeld en bij 90% van de behandelde personen het virus niet-detecteerbaar is, werd geformuleerd in 2014. Dat leverde een enorme dynamiek en veel energie op. Nu weten we dat het waarschijnlijk niet zal worden gehaald en tevens weten we dat die doelstellingen niet voldoende zijn om een aids-vrije wereld in 2030 te bereiken. Maar toch kan de conferentie van 2018 opnieuw een impuls geven aan de hiv-zorg en ervoor zorgen dat de urgentie wordt gevoeld om de juiste maatregelen te nemen. In deze fase van de epidemie zijn de accenten in de zorg anders komen te liggen dan in eerdere fases. De implementatie van gerichte projecten is erg belangrijk geworden, met name vanuit het inzicht dat behandeling en preventie hand in hand gaan: als je mensen met hiv een goede behandeling verleent, kunnen zij het virus niet meer overdragen. In feite is goed behandelen dus een vorm van preventie.

Volgens mij kun je stellen dat aandacht loont

Daarnaast is de beschikbaarheid van PrEP voor mensen die een hoog risico lopen om hiv te krijgen heel belangrijk en urgent. Wetenschappers en behandelaren zijn daarvan overtuigd, maar politiek kunnen bepaalde behandelstrategieën erg gevoelig liggen. Helaas blijkt aan regeringstafels in diverse landen dat het belang van het individu niet altijd hetzelfde is als het belang van de staat. Om desondanks de druk op politiek leiders op te voeren is het belangrijk dat wij hiv/aids hoog op de politieke agenda houden. Daaraan hopen wij met de International AIDS Conference bij te blijven dragen.’

Nieuwe probleemgebieden
Aandacht voor de hiv-problematiek, goed toegesneden op een lokale situatie, lijkt te leiden tot verbetering van de zorg. Peter Reiss: ‘Ik kan het niet keihard bewijzen, maar volgens mij kun je stellen dat aandacht loont. In Amsterdam hebben wij recent meer vooruitgang geboekt bij het vroeg opsporen en testen van mensen met hiv dan elders in Nederland. Volgens mij is dat vermoedelijk voor een belangrijk deel toe te schrijven aan het samenspel van activiteiten van het H-TEAM in de stad. Dergelijke ervaringen geven hopelijk aanknopingspunten om ook op landelijke schaal onder andere het testbeleid te verbeteren. Het aantal zelftesten neemt toe, maar aanvullende regelgeving en legalisering hiervan en het waarborgen van een goede follow up na de test is nodig. Met name mensen met een migratie achtergrond komen te laat in zorg. Bij hen bestaat vaak een sterk stigma rond hiv en aids. Dat staat het aanvragen van een test in de weg. Hetzelfde mechanisme zie je ook in Oost-Europa en Centraal Azië waar de hiv-epidemie enorm snel groeit.

Het stigma in Oost-Europa en Centraal Azië is nog enorm en het lukt mondjesmaat om mensen met hiv te bereiken

Het stigma is daar nog enorm en het lukt slechts mondjesmaat om mensen met hiv te bereiken met goede voorlichting, preventie en zorg. Gebrek aan politieke wil en leiderschap zijn wezenlijke obstakels. Zo sprak Poetin onlangs wel op een conferentie over tuberculose, maar niet op één over hiv. Het gevolg is, dat in landen als Rusland de hiv-epidemie onnodig sterk toeneemt. Wij willen graag dat hieraan een halt wordt toegeroepen, maar daarvoor is de inzet van politici uit die landen absoluut nodig. In de aanloop naar de conferentie is ons ministerie van Buitenlandse Zaken, samen met WHO en UNAIDS, dan ook druk bezig om te proberen politici uit Oost-Europa en Centraal Azië naar Amsterdam te halen. Daarnaast zal op de conferentie speciaal plaats zijn voor onderzoek vanuit die regio, waarbij het met name om resultaten van lokale implementatieprojecten zal gaan. We willen bewust succesvolle initiatieven uit die regio’s profileren, zodat andere regio’s dat kunnen navolgen.’

Profileren Nederlandse hiv-zorg
Het accent tijdens de 22e conferentie ligt onder andere op Oost-Europa en Centraal Azië, maar de bijeenkomst vindt plaats in Nederland. Het is daarmee een ideale gelegenheid om het Nederlandse hiv-beleid onder de aandacht te brengen. Peter Reiss is echter terughoudend: ‘Wij moeten voorkomen dat we onszelf op de borst gaan kloppen. Vergeleken bij het oosten zijn we mijlen verder met onze zorg, maar bij ons valt ook nog genoeg te verbeteren. Het zal mij bijvoorbeeld benieuwen of nog voor de start van de conferentie de implementatie van PrEP in Nederland een feit zal zijn. De karakteristieken van de Nederlandse hiv-zorg (laagdrempeligheid en inclusiviteit) worden tijdens de conferentie waarschijnlijk niet als zodanig geprofileerd in een aparte sessie, maar zullen vermoedelijk wel doorklinken in veel van wat wij onder de aandacht gaan brengen. Zo zal Reina Buijs, plaatsvervangend Directeur Generaal bij Buitenlandse Zaken spreken over “Back to basics: Sex rights and education” en daarin zal de Nederlandse benadering van hiv ongetwijfeld duidelijk doorklinken.

Gebrek aan politieke wil en leiderschap zijn wezenlijke obstakels

De Nederlandse aanpak zal vooral worden geprofileerd in de Global Village en daarnaast organiseren wij voor groepjes belangstellenden Engagement Tours langs Nederlandse projecten. Als co-voorzitter kan ik natuurlijk aspecten van de Nederlandse hiv-zorg ook naar buiten brengen in gesprekken met de pers.’

Meer tolerantie nodig
Vanuit mondiaal perspectief gezien is de tolerantie in Nederland groot. Dat geldt niet voor alle landen. En dat vormt de grootste barrière voor een succesvolle hiv-zorg en preventie. Peter Reiss: ‘Bij ons wordt de laatste tijd weer meer gesproken over stigma. Dat heeft de ogen opnieuw geopend voor problemen die we daarvoor misschien teveel hebben weggeschoven. Denk aan de aarzeling onder migranten en heteromannen om zich te laten testen of zich aan te melden voor zorg. Daarom vinden wij dat er hard moet worden gewerkt aan het bestrijden van het stigma ten aanzien van hiv en aids en dat overheden zich toleranter moeten opstellen tegenover groeperingen die afwijken van de lokale norm. Als bepaalde risicogroepen worden verketterd, zullen we hiv nooit de wereld uit krijgen.

Als bepaalde risicogroepen worden verketterd, zullen we hiv nooit de wereld uit krijgen

Wij zullen dus met politici en leiders uit probleemgebieden moeten praten en hen op betere gedachten moeten brengen, een pleidooi voor tolerantie en een teken van internationale solidariteit. Voor mij is de conferentie geslaagd als er meer mondiale solidariteit en tolerantie ontstaat, waardoor er een omslag kan plaatsvinden in Oost-Europa en Centraal Azië. Dat zal alleen lukken als bij alle betrokkenen het besef ontstaat dat de hiv/aids-problematiek niet is opgelost en dat er een hoge mate van urgentie bestaat om het overal fundamenteel aan te pakken.’