De hiv-epidemie stoppen, te beginnen in Amsterdam

Archief:
GIL 34
winter 2015/2016

Godelieve de Bree Internist/infectioloog en klinisch immunoloog AMC, Amsterdam, Institute for Global Health and Development Projectcoördinator H-TEAM

Godelieve de Bree studeerde Geneeskunde in Utrecht, werd opgeleid tot internist/infectioloog in het AMC en volgde daar eveneens de opleiding tot klinisch immunoloog, een mooie combinatie om onderzoek te doen naar de reacties van het immuunsysteem op virale infecties. Aanvankelijk bestudeerde zij het ‘geheugen’ van het afweersysteem voor griepvirussen, later verplaatste haar aandachtsveld zich naar hiv/AIDS. Zij is betrokken bij onderzoeksprojecten naar de immunologie van hiv-infecties bij het AMC en bij het National Institute of Health in de VS, waar intensief wordt gezocht naar een hiv-vaccin. Daarnaast is zij actief in de patiëntenzorg bij Tropische Infectieziekten en bij patiënten met afweerstoornissen, beide in het AMC. Ook is zij projectcoördinator van het H-TEAM, dat werd opgericht door onder andere Joep Lange. Het H-TEAM project is eerder besproken in GIL nummer 31. Om dit bijzondere project nauwgezet te blijven volgen, wil de redactie van GIL er jaarlijks aandacht aan besteden.

 

Rond 2011 werden de eerste plannen voor het H-TEAM gemaakt, in de daarop volgende jaren werden de voorbereidingen getroffen en in augustus 2015 zijn alle projecten van start gegaan. Godelieve de Bree was er vanaf het begin bij betrokken. Vooral na het overlijden van Joep Lange kreeg het H-TEAM veel aandacht in de pers. Ondanks de emoties na de MH17-ramp was iedereen ervan overtuigd dat het initiatief van Joep moest worden voortgezet. H-TEAM staat voor Hiv Transmissie Eliminatie AMsterdam. Het is een ambitieus project met een praktische aanpak, met als doel de overdracht van het hiv-virus in de regio Amsterdam te reduceren en zo mogelijk te stoppen, zodat de epidemie kan worden teruggedrongen. Godelieve de Bree: ‘Wij zetten deelprojecten op (we noemen dat ‘werkpakketten’) om mensen met een hiv-infectie in een eerder

stadium te diagnosticeren en om hun prognose te verbeteren. Als dat lukt, zal het aantal nieuwe hiv-infecties afnemen, omdat het risico op overdracht van de infectie in de beginfase vóór diagnose het grootst is. Bovendien weten mensen met een acute hiv-infectie dan vaak nog niet dat zij het virus bij zich dragen. Dus is het risico op transmissie erg groot.’

Alle schakels van de epidemie aanpakken

‘Als je sneller de diagnose wilt stellen en de prognose wilt verbeteren, moet je volgens het H-TEAM op alle schakels van de epidemie ingrijpen: preventie, voorlichting, huisartsenzorg, medewerking van de doelgroepen, samenwerking met behandelaren en deelspecialisten. Alleen op deze manier kunnen we de epidemie terugdringen. Wij willen aantonen dat er grote successen kunnen worden geboekt door in te zetten op al deze onderdelen tegelijk. En wij willen laten zien hoe je dit soort projecten kunt implementeren.’ In augustus 2015 zijn vijf projecten van start gegaan. Godelieve de Bree geeft een aantal voorbeelden: ‘Je zou één van onze projecten ‘Leren Van Afrika’ kunnen noemen. Omdat wij in de acute fase van de infectie zo snel mogelijk willen ingrijpen, wil je graag indicatoren hebben die op een mogelijke besmetting wijzen. Wij wisten dat in Kenia zoiets was ontwikkeld voor de diagnose malaria. Daar werd een algoritme gebruikt dat zou moeten leiden tot de diagnose. Het bijzondere was, dat in de praktijk dit algoritme niet tot de diagnose malaria bleek te leiden, maar tot de diagnose hiv. Wij hebben dit algoritme aangepast aan de Nederlandse situatie en nu wordt het ingezet in de SOA-kliniek van de GGD in Amsterdam. Zo denken we in een eerder stadium te kunnen achterhalen of iemand met hiv is geïnfecteerd. Op de dag van de diagnose bieden we dan meteen behandeling met hiv-remmers aan.’

Preventie blijft cruciaal

In het verleden is zwaar ingezet op preventie door middel van voorlichting over veilig vrijen. Dat heeft zeker gewerkt, maar in de loop der jaren is de bereidheid om condooms te gebruiken afgenomen. Jongere generaties zien dit in toenemende mate als een maatregel uit het verleden. De Bree: ‘Het lijkt nodig om ook naar andere vormen van preventie te kijken. In de VS zijn programma’s ontwikkeld om personen die een hoog risico

 

Wij willen aantonen dat er grote successen kunnen worden geboekt door in te zetten op alle onderdelen tegelijk

hebben voor het oplopen van een hiv-infectie preventief te behandelen met hiv-remmers. Daaruit bleek dat je met die maatregel 86% van de infecties kunt voorkómen. Dit is opgenomen in de recente WHO-richtlijnen. Het H-TEAM gaat onderzoeken of dit ook in Amsterdam haalbaar is en hoe het kan worden geïmplementeerd. Daarom zijn wij in augustus 2015 begonnen met een studie onder ruim 300 geselecteerde MSM’s. De belangstelling was overweldigend; binnen 48 uur was de studie vol geboekt. Daaruit blijkt wel dat er grote behoefte bestaat aan alternatieve vormen van preventie en het mooie is dat wij hiermee een nieuwe groep personen met een hoog risico op infectie hebben weten te bereiken. Op basis van deze studie hopen wij aanbevelingen voor preventieve behandeling te kunnen doen. Maar voor alle duidelijkheid: deze aanpak geldt voor een specifieke groep en is uiteraard niet de enige vorm van preventie. Neemt niet weg, dat preventieve maatregelen (welke dan ook) en

snelle opsporing van cruciaal belang zijn. Eén van de moeilijkste groepen wordt daarbij gevormd door migranten. Zij melden zich in het algemeen pas in een laat stadium, zij komen uit verschillende culturen waar verschillende stigma’s gelden, dus het is nogal gecompliceerd om op het juiste moment met hen in contact te komen. Ook dit gaan wij proberen op een ‘Afrikaanse’ manier op te lossen: per etnische groep gaan we peer-personen inzetten die zelf weten wat een hiv-infectie betekent en die vanuit die ervaring en met kennis van de culturele achtergronden hun land- of stamgenoten kunnen informeren.’

H-TEAM is een proeftuin

H-TEAM is een losstaand, zelfstandig project, gefinancierd door het Aidsfonds, de Amsterdam Diner Foundation, een aantal privé founders en farmaceutische ondernemingen. Het project wordt uitgevoerd in de vorm van deelprojecten met een eigen projectleider. Godelieve de Bree is bijvoorbeeld projectleider van het werkpakket dat onderzoek doet naar de reacties van het virus en het afweersysteem tijdens de behandeling van acute hiv-infecties. Daarnaast is zij degene die de verschillende werkpakketten coördineert. Zij rapporteert aan het dagelijks bestuur, bestaande uit Peter Reiss, de projectleider van het H-TEAM (Stichting Hiv Monitoring en AIGHD), Maria Prins (GGD), Febe Deug (SoaAids Nederland), Jan van Bergen (Soa Aids Nederland en huisartsen Amsterdam), Michiel Heidenrijk (AIGHD en Amsterdam Health Technology Iinstitute) en Jan Prins (AMC). Om aan te tonen dat ingrijpen op alle schakels van de epidemie succesvol is, heb je de medewerking van veel groepen nodig. Van Bree: ‘In H-TEAM werken verschillende organisaties samen: AIGHD, Stichting Hiv Monitoring, RIVM, SoaAids Nederland, GGD Amsterdam, Hiv Vereniging Nederland, de Amsterdamse huisartsen en ziekenhuizen, Erasmus MC en het Maasstadziekenhuis. Dit project zou je kunnen zien als een proeftuin. Als onze opzet slaagt, kan hetzelfde worden opgezet in andere Nederlandse steden. Misschien zelfs in andere steden van Europa, hoewel dan ongetwijfeld aanpassingen nodig zijn omdat elders de zorg anders is georganiseerd en men nergens over een Hiv Monitor als de onze beschikt. Maar vooralsnog zijn wij druk bezig om de lopende projecten gaande te houden en fondsen te werven. Ook moeten wij ervoor zorgen dat alle deelprojecten tot publicaties leiden en dat wij onze kennis en ervaring delen met een ruimer publiek.’

Joep Lange Instituut

‘Het H-TEAM komt rechtstreeks voort uit de gedachtewereld van Joep Lange. Hij was een wetenschapper, een pragmaticus en een actievoerder. Al deze eigenschappen komen terug in het H-TEAM. Maar toch zal H-TEAM slechts indirect een rol spelen voor het Joep Lange Instituut. Dit instituut richt zich primair op het verbeteren van de gezondheidszorg voor de armsten in de wereld. Zo weids is het perspectief van H-TEAM nog niet. Wij richten ons vooralsnog op Amsterdam en omgeving, maar wel in de traditie van Joep. Dat merk je in alle geledingen van onze organisatie. En die bestaat inmiddels al uit zo’n 60 personen.’